Sal12122017

Alzheimer ve Genetik

Kullanıcı Oyu:  / 1
En KötüEn İyi 

Alzheimer (AD), demans olarak adlandırılan ve gittikçe ağırlaşan hafıza kaybı ile karakterize bir hastalıktır. (Başlangıçta hafif düzeyde gözlenen demans zamanla hastanın tüm hayati fonksiyonlarını etkiler.) Konfüzyon, muhakeme yeteneğinin kaybı, konuşma bozukluğu, ajitasyon, yoksunluk ve halüsinasyon hastalarda sık görülen diğer bulgulardır. Daha nadir olmakla birlikte; nöbetler, parkinsona benzeyen bulgular, artmış kas tonusu, myoklonus, inkontinans ve mutizm de gözlenebilmektedir.
Ortalama 9-10 yıl sürer ve hastalar sıklıkla genel zafiyet, malnütrisyon ve pnömoni nedeniyle kaybedilir. Tüm Alzheimer hastalarının %25’i ailesel özellik gösterir. Bu hastaların en az %2’sinde ailede AD tanısı almış bir akrabaları mevcuttur. Ailesel AD olgularının %95’inde 60-65 yaş sonrasında (late-onset) başlarken %5’inde ise 65 yaş öncesinde (early onset) ortaya çıkar.

Hastalığın tanısı klinik ve nöropatolojik değerlendirme ile konur. Bazı hastalarda, hastalığın ApoE geni e4 alleli ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Bu nedenle APOE genotiplemesi yapılması tanı için sensitif olmamakla birlikte yardımcı olabilir. Ancak, hastalık belirtilerinin bulunmadığı ve risk altında bulunan kişilerin saptanmasındaki rolü çok küçüktür.

Genetik faktörlerin net olarak ortaya konduğu en iyi grup, erken başlangıçlı (early-onset) ailesel Alzheimer Hastalığı’nın görüldüğü kişilerdir. Bu kişilerde hastalıkla bağlantılı olduğu kesin olarak saptanmış üç farklı gen bölgesi belirlenmiş olup bunlar APP, PSEN1 ve PSEN2 genleridir.

Alzheimer Hastalığının nedenleri
• Kromozomal
• Down sendromu
• <%1
• Familial
• Geç başlangıçlı
• (>60-65 yaş)
• ~%15 - %25

Erken başlangıçlı
(<65 yaş) <%2
Kromozomal bir bozukluk olan Down sendromunda 21, kromozomun normalden farklı olarak 3 kopya olarak bulunması ve APP geninin de bu kromozom üzerinde yer alması nedeniyle amiloid prekürsör protein (APP) yaşam süresince diğer kişilere göre daha fazla üretilir. Bunun sonucunda, beyinde –amiloid depolanmasına bağlı olarak hastalık ortaya çıkar.

Tek gen değişikliklerine bağlı olarak ortaya çıkan ve tüm hastaların %25’ini oluşturan Familyal Alzheimer Hastalığı ise başlangıç yaşına göre erken ve geç başlangıçlı olmak üzere iki ana grupta incelenmektedir. Erken başlangıçlı AD olgularında, %20-70 PSEN1, %10-15 APP ve nadiren de PSEN2 gen değişikleri hastalığa neden olmaktadır.

Kompleks bir hastalık olarak kabul edilen geç başlangıçlı AD gelişmesinde rolü şüphelenilen olduğundan birçok gen bölgesi üzerindeki araştırmalar devam etmektedir. Günümüzde hastalıkla bağlantılı olduğu kanıtlanmış tek gen bölgesi APOE’dir. Yapılan çalışmalarda, APOE genindeki değişikliklere bağlı e2, e3 ve e4 allellerinin toplumda belli frekanslarda gözlendiği saptanmıştır. Bu allellerden birisi olan e4 (özellikle e3/e4 ve e4/e4) allelini taşıyan kişilerde ise AD görülme riskinin belirgin olarak arttığı belirlenmiştir. Geç başlangıçlı AD ile bağlantılı olduğu düşünülen diğer gen bölgeleri SORL1, A2M, GST01, GAB2, CALHM1, TOMM40, CLU, APOJ, CR1 ve PICALM genleridir.

Dr. Hakan BERKİL
Tıbbi Genetik Uzmanı
Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.