Pzt10232017

Zihinsel Engelli Nedir?

Kullanıcı Oyu:  / 1
En KötüEn İyi 

Zihinsel gelişim yetersizliğinden dolayı kişinin performansının ve sosyal hayata uyumunun olumsuz etkilenme durumunu mental retardasyon olarak tarif edebiliriz. Gerek akademik gerekse günlük hayatta öğrendiklerimiz, beynimizde belli bir sıralama ve depolanmaya uğrar. Birey yaşamı süresince depolanan bu bilgileri kullanarak yaşamını kaliteli şekilde sürdürebilir. Ancak bazı bireylerin daha yaşama başlarken ya da daha sonra diğer bireylerden farklı olarak bilgileri depolama yeteneği olmayabilir.

Zihinsel yetersizliği olan çocukların bu şekilde zihinsel işlevleri ve sosyal davranışları yaşıtlarına göre yetersiz olmaktadır. Mental retardasyona yol açan birçok neden olabilir. Buna karşın bir çok merkezden bildirilen verilere göre her ne kadar araştırılsada % 30-40 oranında mental retardasyon nedenin bulunamadığını göstermektedir. Bu duruma neden olan teknik yetersizliklerden daha çok halen bilinemeyen başka nedenlerin olabileceğidir. 

Mental retardasyon nedenleri ülkenin sağlık problemlerine, çevre şartlarına, ırksal özelliklere, akraba evliliğinin sıklığına bağlı olarak değişebilir. Örneğin; radyasyon ve toksik maddelerle çevre kirliliği fazla olan ülkelerde doğan bebeklerde kromozom anomalilerine daha sık raslanmaktadır.Ülkemiz gibi akraba evliliğinin sık yapıldığı (2003 HÜTF Nüfus Etütleri Ens. çalışması sonucuna göre % 21.7) ülkelerde ise nörodejeneratif ve metabolik hastalık insidansı ve sonucunda mental retardasyon olasılığı artmaktadır. Sağlık sorunlarının çözülemediği durumlarda ise infeksiyon hastalıkları, beslenme eksiklikleri nedeni ile mental retardasyon daha sık ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle gebelikte vitamin desteği (Demir, Vitamin B12, folik asit) yapılmaktadır. Gebeliğin yakın takip edilmesinin, gebenin beslenme problemlerine anında tedavi verilmesinin mental retardasyon sıklığının azalmasına faydalı olacağı çok açıktır. Doğumun ehliyetli ellerde yapılması aslında fizyolojik olduğunu bildiğimiz normal doğum sırasında oluşabilecek farklı komplikasyonlara anında müdahale yapılması ve bebeğin zarar görmesini önlemede oldukça faydalıdır. Çok kilolu yada düşük kilolu doğmuş bebeklerin erken beslenmesi, oluşması muhtemel hipoglisemi sonucundaki beyin hasarını engeller. Ülkemizde bazı bölgelerde doğumdan sonra bebeğin beslenmesi için beklenen üç ezan son derece yanlış bir inanıştır. 

Beslenmesi geciken bebeğin depoları gelişmemiş olduğu için kan şekeri hızla düşmekte ve beyinin kullanması için en önemli kaynak temin edilemediğinden beyinde büyük hasar oluşmaktadır. Bu bebeklerin ileriki hayatlarında ilaçlara dirençli nöbetler, zeka geriliği, ağır hareket bozukluğu ve görmemeleri olası zaralanmalardır. 

Doğum sonrası bebeklerin hemen muayene edilmesi ve tarama testlerinin rutin olarak yapılması tedavi edilmediği takdirde mental retardasyona neden olabilen fenilketonüri, hipotiroidi gibi hastalık tanınmasına yardımcı olabilir. Sağlık hizmetlerinin gelişmesi, ülkenin her tarafında ulaşılabilinir olması doğum sonrasında olan hastalıkların korunması ve tedavi edilebilmesinde çok önemlidir.

Ülkemizde zihinsel geriliği olan çocuk sahibi olan ailelere eğitim için sosyal devlet anlayışı içinde maddi destek sağlanmaktadır. Bu sayede zihinsel eksikliği olan çocuklar, evlerinden çıkarılmakta ve topluma katılabilmelerine yardımcı olunmaktadır. 

Zihinsel engelli olmaya neden olan durumlara bakıldığında büyük bir çoğunluğunun önlenebilir nedenler olduğu görülmektedir. Özellikle akraba evliliğinden kaçınılması, dikkatli gebe bakımı, ehil ellerde doğum ve doğan bebeğin bakılması ileri hayatta sağlıklı çocuk ve yetişkinler için gerekli olan durumlardır. Bu durumda koruyucu hekimliğe büyük görev düşmektedir. 

Sonuç olarak zihinsel gerilik çocukluk çağının önemli problemlerinden biridir. Ülkemizde koruyucu hekimlik ve diğer sağlık hizmetlerinin kısıtlılığı, akraba evliliklerinin fazla olması infeksiyon hastalıklarının fazla olması nedeni ile sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Tedavisinde eğitim çok önemli bir yer tutmakta olup, devlet tarafından desteklenmektedir.

Doç. Dr. Gülşen KÖSE

Sağlık Bakanlığı Ankara Dışkapı
Çocuk Araştırma ve Eğitim Hastanesi
Çocuk Nörolojisi Klinik Şefi